Osmanlı’nın ilim yuvası Şeyh Kasım Medresesi ve üzerindeki kasır restore edilmeyi bekliyor

Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde, Osmanlı döneminde bölgenin önemli ilim merkezlerinden biri olan Şeyh Kasım Medresesi ile üzerindeki tarihi kasır, yıllara meydan okuyor. Büyük bölümü yıkılan medresenin ve ayakta kalan kasrın restore edilerek gelecek nesillere aktarılması isteniyor.

Çınar ilçesinde bulunun Şey Kasım Medresesi, döneminde Osmanlı Devleti’nin önemli ilim merkezlerinden biri olarak biliniyor. Zamanla tahrip olan medrese ve üzerinde sonradan inşa edilen kasır, restore edilmeyi bekliyor. Önemli bir turizm destinasyonunun ve turizm rotasının üzerinde yer alan yapı, aynı zamanda bölgenin Orta Çağ dönemine ait hem dini hem de sivil mimari özelliklerini yansıtması bakımından büyük önem taşıyor. Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrfan Yıldız, İHA muhabirine, eski adıyla Güzelşeyh, yeni adıyla Altunakar Mahallesi’nde Şeyh Kasım Medresesi olarak bilinen tarihi bir medrese bulunmakta olduğunu söyledi. Medresenin üzerinde ise daha sonraki dönemlerde burada görev yapan müderrisin, şeyhin ailesi için yaptırdığı bir köşk yer almakta olduğunu belirten Yıldız, Altunakar Medresesinin, Osmanlı döneminin bölgedeki önemli eğitim kurumlarından biri olduğunu ifade etti. Prof. Dr. Yıldız, yapının günümüzde büyük oranda yıkılmış durumda olduğunu söyleyerek, "Medresenin inşa tarihini ortaya koyan herhangi bir kitabeye veya kesin bir belgeye henüz rastlayamadık. Ancak 2012-2013 yıllarında bölgede gerçekleştirdiğim yüzey araştırmaları sırasında, medreseye vakfedilmiş ve bugün şeyhin soyundan gelen ailelerden birinin elinde bulunan bir el yazması eser görmüştük. Söz konusu eserde, kitabın Hicri 1288, Miladi 1871 yılında medreseye vakfedildiği belirtiliyordu. Ayrıca Osmanlı arşivlerinde 1855 yılına ait bir belgeye de rastlamıştık. Dolayısıyla medresenin 1850’li yıllardan önce inşa edildiğini söyleyebiliriz" dedi.

"Bir başka rivayete göre, Hasane Aktepe olarak bilinen ve Şeyh Hasani Nurani adıyla da anılan şeyhin bu medresede yetiştiği ifade edilmektedir" diyen Yıldız, "Eğer bu bilgi doğruysa medresenin inşa tarihi daha eski dönemlere kadar uzanabilir. Ancak kesin olarak söyleyebileceğimiz, buranın Osmanlı döneminde bölgenin en önemli medreselerinden biri olduğudur. Çok sayıda öğrencinin ve müderrisin yetiştiği önemli bir ilim merkezidir. 1900’lü yılların başında, Şeyh Kasım’ın oğullarından Şeyh Nimetullah’ın medresenin üzerine ailesi için bir ev, diğer adıyla bir kasır yaptırdığı bilinmektedir. Günümüzde bu kasrın büyük bir bölümü ayaktadır" diye konuştu.

"Güzelşeyh Mahallesi’nin Osmanlı döneminde önemli bir ilim merkezi olduğunu söyleyebiliriz"

Şeyh Nimetullah’ın, yapının inşası için Mardin’den Süryani ustaları ve Sarkis Lole’yi davet ettiğine değin Yıldız, konuşmasına şöyle devam etti:

"Köşkün mimari tarzında ve süslemelerinde tipik Mardin ekolünün izleri görülmektedir. Özellikle Mardin ve Midyat çevresindeki yapılarda karşılaştığımız, ağırlıklı olarak Süryani ustaların uyguladığı süsleme anlayışı burada da kendisini göstermektedir. Bitki motiflerin ağırlıkta olduğu süslemelerde Mardin taşı tercih edilmiştir. Medrese mimari açıdan incelendiğinde, ortada bir koridor veya eyvan niteliğinde giriş bölümünün bulunduğu, bu bölümün iki yanında ise talebelerin konakladığı odaların yer aldığı görülmektedir. Medrese çok daha erken bir dönemde inşa edilmişken köşk 1900’lü yılların başında yapılmıştır. Bölgedeki çok sayıda alimin ve müderrisin yetiştiği bir eğitim kurumu olması bakımından da medrese büyük önem taşımaktadır. Bu açıdan Güzelşeyh Mahallesi’nin Osmanlı döneminde önemli bir ilim merkezi olduğunu söyleyebiliriz."

Medresede bulunan yazma eserlerin ne kadarının günümüze ulaştığı konusunda kesin bir bilgisinin bulunmadığını kaydeden Yıldız, "Aile tarafından şimdiye kadar bize yalnızca bir yazma eser gösterildi. Dolayısıyla en azından bir eserin günümüze ulaştığını söyleyebiliriz. Medrese ve köşkün korunarak geleceğe aktarılması amacıyla bölgede bir kazı çalışması gerçekleştirildi. Bu çalışma sonucunda medresenin temelleri tamamen ortaya çıkarıldı. Ayrıca alanın rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlandı. Ancak bildiğim kadarıyla yapının özel mülkiyete ait olması ve birden fazla mirasçısının bulunması nedeniyle bugüne kadar restorasyon çalışmaları gerçekleştirilemedi. Güzelşeyh Medresesi ve Kasrının mutlaka restore edilerek gelecek nesillere aktarılması gerekiyor. Çünkü yapı, önemli bir turizm destinasyonunun ve turizm rotasının üzerinde yer alıyor. Aynı zamanda bölgenin Orta Çağ dönemine ait hem dini hem de sivil mimari özelliklerini yansıtması bakımından büyük önem taşıyor. Bu nedenle tarihî yapının bir an önce koruma altına alınması, restore edilmesi ve kültürel mirasımıza kazandırılması gerekiyor" şeklinde konuştu.

Kaynak: İHA